Göz Duşu: İş Güvenliğinde Hayati Bir Adım – Risklere Karşı Etkili Koruma

Tarih: 26.12.2025 • Kategori: İş Sağlığı ve Güvenliği / Acil Müdahale

Endüstriyel tesisler, laboratuvarlar, bakım-onarım alanları ve atölyeler… Günlük iş akışında göze temas edebilecek riskler beklenenden daha sık ortaya çıkabiliyor. Kimyasal sıçrama, basınçlı hatlardan gelen mikro zerrecikler, talaş/toz, metal çapak ve temizlik kimyasalları; göz yüzeyinde ciddi tahriş, kimyasal yanık ve kalıcı görme kaybına kadar uzanan sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle göz duşu sistemleri, işyerlerinde sadece “önerilen” değil, çoğu senaryoda “kritik” kabul edilen acil müdahale ekipmanları arasında yer alır.

Göz duşu nedir, ne işe yarar?

Göz duşu; göze temas eden zararlı maddeleri hızlıca seyreltmek ve uzaklaştırmak amacıyla tasarlanmış bir göz yıkama istasyonu veya mobil yıkama çözümüdür. Temel amacı, maruziyetten sonra zararlı kimyasalın/partikülün göz yüzeyindeki konsantrasyonunu düşürmek, tahrişi azaltmak ve kalıcı doku hasarı riskini minimize etmektir.

İSG (İş Sağlığı ve Güvenliği) uygulamalarında göz duşu; ilk yardım zincirinin başlangıç adımı olarak görülür: hızlı yıkama + tıbbi değerlendirme. Bu nedenle ekipmanın varlığı kadar, erişilebilirliği, eğitimle doğru kullanımın yerleşmesi ve düzenli bakım/test süreçleri de hayati önem taşır.

Hangi işletmelerde göz duşu zorunluluğu gündeme gelir?

Zorunluluk, çoğunlukla işyerinin risk analizi ve maruziyet senaryolarına bağlı olarak değerlendirilir. Genel çerçevede, aşağıdaki alanlar yüksek riskli kabul edilir:

• Kimya ve petrokimya: asit/baz, solvent, reaktif maddeler, yüzey işlem kimyasalları
• Laboratuvarlar: AR‑GE, kalite kontrol, üniversite/okul laboratuvarları
• Metal işleme: CNC, taşlama, kaynak, kesim; çapak ve partikül riski
• Boyahane/kaplama: boya, tiner, sertleştirici ve sprey uygulamaları
• Temizlik-hijyen: kostik, dezenfektan ve güçlü deterjanlarla çalışma
• İnşaat/endüstri: çimento, kireç, harç sıçraması; yoğun toz ortamı

Teknik kriterler: Doğru sistem nasıl seçilir?

Göz duşu seçerken “en ucuz” veya “en çok satan” yerine, sahadaki riskin niteliğine uygun teknik kriterlerle ilerlemek gerekir. Aşağıdaki başlıklar pratikte doğru seçimi belirler:

1) Su akışı ve kullanım süresi

Acil yıkama sırasında amaç, göze temas eden maddeyi hızlıca seyreltmek ve uzaklaştırmaktır. Bu nedenle sistemin yeterli debide ve kesintisiz akış sağlayabilmesi gerekir. Yetersiz debi, göze temas eden maddenin tam uzaklaştırılamamasına neden olabilir.

2) Su sıcaklığı ve kullanıcı konforu

Çok soğuk veya çok sıcak su, kullanıcının yıkamayı erken bırakmasına yol açabilir. Bu da maruziyet etkisini artırır. Bu nedenle sahada mümkünse “ılık/konforlu” aralıkta su sağlayan çözümler tercih edilir.

3) Konumlandırma ve erişim

Bir göz yıkama istasyonu seçmek kadar onu doğru yere koymak da önemlidir. En sık yapılan hata, istasyonun uzakta kalması veya önünün malzeme ile kapanmasıdır. Acil durumda kişi panik halinde olacağından, yol üzerinde engel bulunmamalı, alan net işaretlenmeli ve aydınlatma yeterli olmalıdır.

4) Nozul yapısı, kapaklar ve hijyen

Nozulların göz çevresine nazik, kontrollü akış sunması beklenir. Koruyucu kapaklar; tozlanmayı azaltır, hijyeni artırır. Düzenli periyodik testlerde kapak/nozul temizliği kritik bir bakım adımıdır.

5) Montaj tipi ve altyapı uyumu

Sabit tesisat olan yerlerde duvar/tezgâh tipi çözümler yaygınken; saha işleri ve geçici çalışma noktalarında portatif ürünler avantajlıdır. Kimyasal sıçramanın yüz/vücut riskini artırdığı proseslerde ise acil duş istasyonu (göz + vücut kombinasyon) çözümleri tercih edilir.

Göz duşu çeşitleri: Hangi senaryoya hangi çözüm?

Sabit göz duşu (duvar/tezgâh tipi)

Sürekli risk bulunan alanlarda en pratik çözüm sabit sistemlerdir. Sabit çözümler; hızlı erişim, tekrarlanabilir akış ve düzenli test kolaylığı sağlar. Kurulumda su basıncı, tahliye altyapısı ve donma riskine karşı tedbirler dikkate alınmalıdır.

Portatif göz duşu

Portatif çözümler; su hattının olmadığı alanlarda veya mobil ekiplerde ilk müdahale sağlar. Burada kritik unsur, dolum/yenileme prosedürü ve ürünün sahada “kullanıma hazır” tutulmasıdır. Özellikle depo, saha ve bakım ekipleri için pratik bir tamamlayıcıdır.

Kombine göz & vücut duşu

Sıçramanın yalnızca gözü değil vücudu da etkileme ihtimali varsa, kombine sistemler daha kapsamlı koruma sunar. Kimyasal yükün yüksek olduğu alanlarda bu sistemler, tek istasyonda kapsamlı yıkama imkânı verir.

Doğru kullanım: Acil durumda uygulanacak adımlar

Acil durumda prosedürün basit ve herkesçe bilinir olması gerekir. Eğitim ve tatbikatlar, doğru refleksi kazandırır. Genel uygulama akışı şu şekildedir:

• Maruziyet anında vakit kaybetmeden istasyona yönelin.
• Kontakt lens varsa mümkünse çıkarın (yıkama sırasında da çıkarılabilir).
• Göz kapaklarını açık tutarak suyun göz yüzeyine ulaşmasını sağlayın.
• Kesintisiz yıkama uygulayın; ardından mutlaka sağlık birimine/hekime başvurun.

Bakım, test ve işletme disiplini

Ekipmanın sahada bulunması tek başına yeterli değildir. Periyodik test, bakım ve kayıt disiplininin kurulması gerekir. Özellikle tıkanma, donma, su kalitesi ve nozulların hijyeni düzenli kontrol edilmelidir. Ayrıca istasyonun önüne palet, koli, ekipman veya atık konteyneri konulmamalıdır. Göz duşu erişimi, acil kaçış yolları kadar “daima açık” kalmalıdır.

Göz Duşu: Küçük bir ekipman, büyük bir fark

İSG’nin amacı “kaza olduktan sonra” değil, “kaza olmadan önce” riskleri yönetmektir. Ancak maruziyet gerçekleştiğinde, doğru konumlandırılmış ve çalışır durumda bir acil göz duşu sistemi, hasarı azaltarak çalışan sağlığını korur. İşletmenizdeki risk türüne göre doğru modeli belirlemek için ürün detaylarını inceleyebilirsiniz: göz duşu.